نویسنده: اسماعیل کریمی
تاریخ: 25-12-1401
از خروش امواج زیر طاق‌های سترگ «پل زمان‌خان» تا زادگاه عمان و دهقان سامانی/ سفری به دالان‌های شگفت‌انگیز روستای بدون کوچه «یاسه‌چاه» و پایتخت بادام ایران
به گزارش پایگاه خبری نگین چهارمحال، در میان اقلیم‌های کوهستانی و دشت‌های مرتفع استان چهارمحال و بختیاری، شهرستان سامان همچون نگینی زمردین در حاشیه زاینده‌رود می‌درخشد؛ سرزمینی که همنشینی دالان‌های بهشتی باغات، هوای لطیف، خروش رودخانه، پل‌های تاریخی و غنای فرهنگی، آن را به یکی از شاخص‌ترین و بی‌بدیل‌ترین مقاصد اکوتوریسم و گردشگری تاریخی در فلات مرکزی ایران بدل ساخته است.
این شهرستان با مرکزیت شهر سامان در سال ۱۳۹۱ به عنوان شهرستانی مستقل تعریف شد. سامان با مساحتی بالغ بر ۴۵۸ کیلومترمربع و جمعیتی افزون بر ۳۶ هزار نفر، در فاصله ۲۲ کیلومتری شمال‌شرقی شهرکرد و در مجاورت مرز غربی استان اصفهان (حدود ۸۵ کیلومتری اصفهان) قرار دارد؛ موقعیتی که دسترسی آسان و سریع گردشگران از اقصی‌نقاط کشور را به این بهشت سرسبز فراهم آورده است.
اقلیم، اصالت و مردم‌شناسی؛ همزیستی ترک‌های قشقایی در دامنه کوه شیراز
شهر سامان در دامنه شرقی کوه باصلابت «شیراز» و در آغوش پرمهر زاینده‌رود آرمیده است. اکثریت ساکنان اصیل و بافرهنگ این خطه را ایل بزرگ و غیور ترک قشقایی تشکیل می‌دهند که به زبان ترکی قشقایی تکلم می‌کنند؛ زبانی آمیخته با شعر، حماسه و اصالت. مردمانی مهمان‌نواز و سخت‌کوش که در کنار سایر خرده‌فرهنگ‌های مهاجر از خوزستان و اصفهان، همزیستی مسالمت‌آمیز و دلنشینی را در این دیار رقم زده‌اند.
مهد شعر و عرفان؛ زادگاه خالق «گنجینه اسرار»
سامان اگرچه از نظر وسعت جغرافیایی شهرستانی کوچک به نظر می‌رسد، اما از حیث زایش اندیشه، ادب و عرفان، پهنه‌ای بی‌کران است. این خطه خاستگاه شاعران نام‌آوری است که نامشان تا ابد در تالار افتخارات ادبیات آیینی و کلاسیک ایران می‌درخشد؛ شخصیت‌هایی چون:
میرزا نورالله عمان سامانی: ملقب به تاج‌الشعرا و سراینده منظومه بی‌نظیر عرفانی-عاشورایی «گنجینه اسرار»؛
میرزا ابوالفتح دهقان سامانی: شاعر نامی دوره قاجار و صاحب مثنوی «هزاردستان»؛
و دیگر چهره‌های برجسته ادبی همچون افلاکی سامانی، نیسان سامانی و قطره سامانی که مایه فخر ادبیات این دیارند.
شاهکار مهندسی کهن؛ پل زمان‌خان، نماد اقتدار و شکوه معماری
بدون تردید، گل سرسبد جاذبه‌های سامان، «پل تاریخی زمان‌خان» است؛ سازه‌ای شگفت‌انگیز، مستحکم و بی‌نظیر که بر صخره‌های طبیعی رودخانه خروشان زاینده‌رود بنا شده است. این پل تاریخی دارای دو دهانه قوسی با ۳۰ متر طول و ۱۲ متر ارتفاع از سطح آب است و پایه‌های سنگی آن مستقیماً بر بستر صخره‌های کف رودخانه استوار گردیده که هوش مهندسی ایرانیان کهن را به رخ می‌کشد.
سنگ‌بنای اولیه پل به دوره صفویه بازمی‌گردد و نخستین مرمت ثبت‌شده آن در سال ۱۲۰۲ هجری قمری به دست کارگزاران این سلسله انجام شد. پس از آن در سال ۱۳۲۹ هجری قمری توسط خوانین ایلبیگی احیا و آخرین بهسازی تاریخی آن در سال ۱۳۲۱ خورشیدی به همت رئیس‌علی رئیسیان صورت گرفت. امروزه پیرامون این پل با ایجاد کمپینگ‌های اقامتی، قایق‌رانی رفتینگ در آب‌های خروشان و باغات مشرف، به یکی از پرترددترین قطب‌های گردشگری خاورمیانه تبدیل شده است.
علاوه بر پل زمان‌خان، سامان را باید «سرزمین پل‌های تاریخی زاگرس» نامید؛ پل‌های دیدنی دیگری نظیر پل تاریخی هوره، پل ایلبیگی، پل کاهکش، پل چلوان، پل چم‌نار و پل چم‌خرم هر یک راوی گوشه‌ای از پیوند دیرینه انسان با رودخانه هستند.
شگفتی روستاهای تاریخی؛ از روستای بدون کوچه «یاسه‌چاه» تا دهکده‌های حاشیه زاینده‌رود
جذابیت‌های سامان تنها در طبیعت آن خلاصه نمی‌شود، بلکه بافت روستایی منطقه شاهکاری از معماری اقلیمی است:
روستای تاریخی یاسه‌چاه: شگفت‌انگیزترین روستای منطقه که به «روستای بدون کوچه ایران» شهرت دارد؛ روستایی تماماً خشتی با دالان‌های سرپوشیده تاریخی که خانه‌ها را بدون داشتن هیچ کوچه باز و روبازی به یکدیگر پیوند داده است.
روستاهای تاریخی و گردشگری سوادجان، هوره، شوراب صغیر، شوراب کبیر، چم‌چنگ، دشتی و ایلبیگی با کوچه‌باغ‌های مصفا و معماری سنتی سنگی، مقاصدی رؤیایی برای بوم‌گردی و فرار از دود و دم کلان‌شهرها به شمار می‌روند.
پایتخت بادام مامایی کشور و سفره پربرکت صنایع‌دستی
به لطف خاک حاصلخیز و دبی پایدار آب زاینده‌رود، شهرستان سامان قطب بلامنازع باغداری و کشاورزی مدرن در کشور است. این شهرستان به عنوان پایتخت تولید بادام ایران (به‌ویژه رقم صادراتی و گران‌بهای مامایی) و مهد تولید مرغوب‌ترین گردو، هلو و انگور شناخته می‌شود که محصولات آن شهرت جهانی دارد.
در حوزه هنرهای سنتی نیز دستان هنرمند زنان و مردان سامانی با بافت گلیم‌های اصیل، قالی‌ها و قالیچه‌های خوش‌نقش‌ونگار قشقایی و بختیاری، هویت بومی خود را زنده نگه داشته‌اند؛ سوغاتی‌هایی ماندگار که در کنار مغز بادام، گردو و فرآورده‌های طبیعی، چمدان هر گردشگری را از خاطرات خوش پر می‌کند.
به گزارش نگین چهارمحال، شهرستان سامان ترکیبی موزون از شعر، شور، شکوفه و تاریخ است؛ سرزمینی که با توسعه زیرساخت‌های بوم‌گردی، حمایت از کشاورزی دانش‌بنیان و حفاظت از پهنه زیست‌محیطی زاینده‌رود، می‌تواند گام‌هایی بس بلندتر در مسیر توسعه پایدار و تثبیت جایگاه خود به عنوان پایتخت گردشگری آبی و اکوتوریسم زاگرس بردارد.